อริยสัจ ๔
อริยสัจ หมายถึง หลักธรรมว่าด้วยความจริงอันประเสริฐ หรือความจริงของอริยบุคคล เป็นหลักธรรมที่พระพุทธเจ้าทรงตรัสรู้ และเป็นหัวใจของพระพุทธศาสนา และจัดเป็นหลักธรรมที่เป็นหลักของเหตุและผลทางพระพุทธศาสนา หลักคำสอนทั้งหมดจะสรุปประมวลลงในหลักอริยสัจ 4 นี้ อริยสัจประกอบด้วยหลักธรรม 4 อย่าง ได้แก่
1. ทุกข์ คือ ความจริงที่ว่าด้วยทุกข์ หมายถึงสภาพที่ทนได้ยาก เช่น ความไม่สบายกาย สบายใจ เป็นต้น จัดเป็นธรรมที่ควรกำหนดรู้ ควรศึกษาให้เข้าใจไว้
2. สมุทัย คือ ความจริงว่าด้วยเหตุแห่งความทุกข์ ได้แก่ สาเหตุที่ทำให้เกิดทุกข์ขึ้นมา อันได้แก่ ตัณหา คือความอยากที่เกินพอดี เช่น อยากได้โน้นได้นี้ อยากเป็นโน้นเป็นนี้ และไม่อยากเป็นตามสภาพที่เป็นอยู่ จัดเป็นธรรมที่ควรละ เพราะเป็นธรรมที่ให้เกิดโทษแก่ชีวิต
3. นิโรธ คือ ความจริงว่าด้วยความดับทุกข์ หมายถึง การดับสาเหตุแห่งการดับทุกข์ให้สิ้นไป ทุกข์จึงจะไม่เกิดขึ้น จัดเป็นธรรมที่ควรบรรลุ ควรถึงพร้อม
4. มรรค คือ ความจริงว่าด้วยวิถีทางแห่งความดับทุกข์ หมายถึง หนทางหรือแนวทางในการดับทุกข์ อันได้แก่ มรรค 8 อย่าง หรือ หนทาง 8 อย่าง ประกอบด้วย การเห็นชอบ คิดชอบ เจรจาชอบ กระทำชอบ เลี้ยงชีพชอบ พยายามชอบ ระลึกชอบ และตั้งจิตมั่นชอบ จัดเป็นธรรมที่ควรเจริญ หรือควรพัฒนา ควรทำให้เกิดขึ้น
อริยสัจ ทั้ง 4 นี้ ทุกข์และนิโรธ จัดเป็นเรื่องของผลที่เกิดจากการปฏิบัติ ส่วนสมุทัยและมรรค จัดเป็นเรื่องเหตุที่จะทำให้เกิดผล
